توكّل مفهوم بسيار ظريف و دقيقى دارد كه در عين توجّه به عالم اسباب، انسان را از غرق شدن در آن، و دل بستن به غير خدا و آلودگى به شرك باز مى ‏دارد. لذا تفسیر توکّل به «ترک فعالیت های عملی و تدبیر عقلانی»، جهل محض و در شريعت اسلام حرام است؛ چرا كه انسان، مكلّف به تحصيل معاش - از راه هايى كه خدا به انسان نشان داده - است. به عبارت دیگر: حقيقت توكّلى كه در شرع اسلامى آمده، همان اعتماد قلبى در تمام كارها بر خدا و صرف نظر كردن از غیرِ خدا است و اين منافاتی با استفاده از اسباب ندارد؛ مشروط بر اينكه انسان اسباب را در سرنوشت خود اصل اساسى نشمرد.

آثار مثبت و پیامدهای تعالی بخش توكّل فراوان اند؛ از جمله: ۱. نخستين اثر مثبتى كه در آنها به وجود مى آيد، مسئله اعتماد به نفس و ايستادگى و مقاومت در برابر مشكلات است. ۲. توكّل، بسيارى از صفات زشت و رذيله مانند حرص، حسد، دنياپرستى، بخل و تنگ نظرى را از انسان دور مى‏ کند. ۳. توكّل بر خداوند نور اميد را در دل انسان روشن می کند و به همین خاطر، توان و استعداد انسان شكوفا مى گردد و خستگى راه بر او چيره نمى شود و در همه حال احساس آرامش مى كند. ۴. توكّل بر خدا، هوش و قدرت تفكّر را نیز افزایش می دهد و روشن بينى خاصّى به انسان مى دهد. ۵. توكّل بر خدا آدمى را از وابستگى ها كه سرچشمه ذلّت و بردگى است، نجات می دهد.

توكّل مانند ساير فضايل اخلاقى، اسباب و سرچشمه هاى متعدّدى دارد. ولى مى توان گفت عمده ترين اسباب توكّل، ايمان و يقين به ذات پاك خدا و صفات جمال و جلال اوست.