توكّل مفهوم بسيار ظريف و دقيقى دارد كه در عين توجّه به عالم اسباب، انسان را از غرق شدن در آن، و دل بستن به غير خدا و آلودگى به شرك باز مى ‏دارد. لذا تفسیر توکّل به «ترک فعالیت های عملی و تدبیر عقلانی»، جهل محض و در شريعت اسلام حرام است؛ چرا كه انسان، مكلّف به تحصيل معاش - از راه هايى كه خدا به انسان نشان داده - است. به عبارت دیگر: حقيقت توكّلى كه در شرع اسلامى آمده، همان اعتماد قلبى در تمام كارها بر خدا و صرف نظر كردن از غیرِ خدا است و اين منافاتی با استفاده از اسباب ندارد؛ مشروط بر اينكه انسان اسباب را در سرنوشت خود اصل اساسى نشمرد.

از جمله مسائلى كه در آيات و روايات اسلامى در مورد دعا روى آن تكيه شده، اين است كه دعا نبايد همانند دعاى مشركان، به موقع گرفتارى اختصاص داشته باشد و به هنگام آرامش خبرى از آن نباشد!  آنهايى كه تنها به هنگام گرفتارى و هجوم مشكلات متوجّه خدا مى‏ شوند، گويا تنها در اين زمان او را مؤثّر در عالم مى‏ دانند، ولى به هنگام قدرت و آسايش، نيرو و قدرت خودشان و عالم اسباب را مؤثّر اصلى مى ‏شمارند و اين خود يك نوع شرك است. زيرا از دريچه چشم يك موحّد در همه حال مؤثّر اصلى اوست و اسباب دنيايى به قدرت و فرمان او هستند و هر چه دارند از او دارند.

در پشت پرده عالم اسباب، دست نیرومند دیگرى است که آن را طبق برنامه حساب شده اى اداره مى کند. درست است که انسان باید در زندگى تلاش و کوشش کند زیرا سعی و جهاد کلید حل بسیارى از مشکلات است؛ اما نباید مسبب الاسباب را فراموش کنیم. لذا ناکام‍یها، هشدارى براى همه است، تا در عالم اسباب گم نشوند و تنها بر نیروى شخصى خود تکیه نکنند.

واژه «غالِب» از ماده «غلبه» به معنى قهر است و دلالت بر قوّت مي كند و معنا و مفهوم اين وصف الهى این است که زمام عالَمِ اسباب در دست خدا است و آنچه مى خواهد آن مى شود و چون انسان ها به اين حقيقت توجّه ندارند غالباً در عالم اسباب گم مى شوند، از مساعد بودن آنها خوشحال و از نامساعد بودن آنها مأيوس مى گردند، در حالى كه اگر ايمان به غالبيّت و قاهريّت خدا داشته باشند هرگز غبار يأس بر روح آنها نمى نشيند.