احكام 4 مطلب

جايگاه و اهمیت عدالت در روایات اسلامی

روایات اسلامی چه جايگاهی را برای عدالت قائل هستند و چه آثاری را برای آن برمی شمرند؟

در روایات اسلامی، تعابیر و توصیف های بسیار مهمّی درباره عدالت وجود دارد، که برای نمونه در حديثی از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نیز مى خوانيم: «عدالت به منزله سر براى پيكر ايمان است، تمام نيكى ها در آن جمع است و برترين مراتب ايمان محسوب مى شود».

همچنين در روایات اسلامی، تصویری بسیار زیبا از جامعه ای که عدالت در آن اجرا می گردد ترسیم شده است.  چنانکه در حديثى از امام امير المؤمنين علیه السلام مى خوانيم: «شهرها و كشورها آباد نمى شوند، مگر به عدالت!».

جایگاه «حرمت» و «حقوق» مسلمان

امام علي(ع) در خطبه 167 نهج البلاغه، درباره اهمّيّت «حرمت» و «حقوق» مسلمانان چه فرموده است؟

ایشان در این باره می فرماید: «خداوند احترام مسلمان را از تمام آنچه محترم است برتر شمرده و حفظ حقوق مسلمین را با اخلاص و توحید پیوند زده و تضمین کرده است، مسلمان كسى است كه مسلمانان از دست و زبان او در امان باشند؛ جز در آنجا كه حقّ اقتضا مى كند؛ آزار دادن مسلمان روا نيست جز به آن مقدار كه [به حكم خدا] واجب مى شود».

جايز بودن «نسخ» در «احكام»

آيا «نسخ» در «احكام» جايز است؟

«نسخ» در لغت به معنى از بين بردن و زائل نمودن و در منطق شرع، تغيير دادن حكمى و جانشين ساختن حكم ديگر به جاى آن است. با توجه به قانون تكامل انسان و جامعه‌ها، نيازهاى انسان گاه با تغيير زمان و شرائط محيط دگرگون مى‌شود و گاه ثابت مي ماند، يك روز برنامه‌اى ضامن سعادت اوست؛ ولى روز ديگر ممكن است بر اثر دگرگونىِ شرائط، همان برنامه سنگ راه او شود؛ البته اصول احكام الهى در همه جا يكسان است و تغيير تنها در مسائل كوچكتر و دست دوم است. بنابراين نسخ در احكام جايز است، مانند تغيير قبله.

وظایف متقابل «امام» و «امت»

از ديدگاه امام علي(ع)، «امام» و «امت» هر کدام چه وظائفی بر عهده دارند؟

از ديدگاه امام علي(ع)، از جمله وظایف امام ابلاغ مواعظ الهی به مردم، تلاش و کوشش در خیر خواهی و نصیحت جویی، احیای سنت پیامبر اکرم(ص)، اجرای حدود الهی نسبت به تمام مستحقین و پرداختن حقوق و سهم همگان از بیت المال است و از جمله وظایف مردم بالا بردن سطح معرفت و علم و آگاهی، کوشا بودن در عمل به دستورات خداوند و عمل به وظیفه مهم امر معروف و نهی از منکر است.

رسول الله(صلى الله عليه وآله)

ظُلمُ الأجِيرِ أجرَهُ مِن الکبائِر

کم دادن مزد مزدبَر (کارگر) از گناهان بزرگ است

ميزان الحکمه، جلد 1، ص 38